เสาเข็มคอนกรีต, เสาเข็มไอ, เสาเข็มสี่เหลี่ยม, เสาเข็มเหลี่ยม

ในการสร้างบ้านหรืออาคาร ขั้นตอนที่สำคัญที่สุดคือการลงเสาเข็ม แต่เราจะมั่นใจได้อย่างไรว่า เสาเข็มคอนกรีต ที่ตอกลงไปนั้น "ลึกพอ" และ "แน่นพอ" ที่จะรับน้ำหนักบ้านทั้งหลังได้? คำตอบอยู่ที่ค่าที่เรียกว่า "โบเค้าท์" (Blow Count) นั่นเองครับ ซึ่งค่านี้จะผันแปรตามประเภทของเสาเข็ม ไม่ว่าจะเป็น เสาเข็มไอ หรือ เสาเข็มเหลี่ยม ก็ต้องผ่านกระบวนการนี้ทั้งหมด

โบเค้าท์ (Blow Count) คืออะไร?

โบเค้าท์ คือ จำนวนครั้งในการตอกเสาเข็มด้วย ปั้นจั่น ตอกเสาเข็ม เพื่อให้เสาเข็มจมลงไปในดินตามระยะที่กำหนด (โดยปกติจะวัดที่การตอก 10 ครั้งสุดท้าย หรือที่เรียกว่า Last Ten Blow)

พูดให้เข้าใจง่ายๆ คือมันเป็นการ "เช็กความแน่นของดิน" ครับ ยิ่งดินแน่น เสาเข็มก็จะตอกลงไปได้ยากขึ้น จำนวนครั้งในการตอกก็จะมากขึ้นตามไปด้วย ซึ่งนี่คือตัวชี้วัดสำคัญก่อนที่วิศวกรจะสรุปงวดงานและคำนวณ ราคา ตอกเสาเข็ม ได้อย่างถูกต้อง

ทำไมโบเค้าท์ถึงสำคัญ?

• ยืนยันการรับน้ำหนัก (Bearing Capacity): ค่าโบเค้าท์จะเป็นตัวบอกว่า เสาเข็มคอนกรีต ต้นนั้นสามารถรับน้ำหนักได้ตามที่วิศวกรคำนวณไว้หรือไม่

• ป้องกันการทรุดตัว: หากตอกเสาเข็มไม่ได้ตามค่าโบเค้าท์ที่กำหนด ปลายเสาเข็มอาจจะยังไม่ถึงชั้นดินแข็ง ซึ่งเสี่ยงมากที่จะทำให้บ้านทรุดเอียงในภายหลัง

• ความปลอดภัยระยะยาว: เป็นหลักฐานยืนยันมาตรฐานการก่อสร้างว่าโครงสร้างใต้ดินนั้นมั่นคงแข็งแรง

สิ่งที่ต้องเตรียมสำหรับการตรวจเช็กโบเค้าท์

• รายการคำนวณโบเค้าท์ หรือรายการคำนวณตอก: เอกสารนี้จะออกและรับรองโดยวิศวกร ที่คำนวณมาเฉพาะงาน โดยการคำนวณจะอ้างอิงตั้งแต่ ขนาดหน้าตัดเสาเข็ม (เช่น เสาเข็มสี่เหลี่ยม หรือ เสาเข็มไอ), ความยาวเสาเข็ม, น้ำหนักปลอดภัยของเสาเข็มที่ต้องการ ไปจนถึงน้ำหนักตุ้มตอก และระยะยกของรถ ปั้นจั่น ตอกเสาเข็ม ซึ่งจะออกมาเป็นตัวเลขสำคัญ 2 ตัวที่ต้องใช้การนับโบเค้าท์ ได้แก่ จำนวนตอกต่อฟุต และ ตัวเลขทรุดตัวในการตอก 10 ครั้งสุดท้ายว่าอยู่ที่กี่เซนติเมตร

• ปากกาเคมีหรือสเปรย์สำหรับพ่นเสาเข็ม

• แบบฟอร์มการจดโบเค้าท์

• ไม้บรรทัดหรือตลับเมตร สำหรับวัดการทรุดตัวของเสาเข็ม

วิธีการนับโบเค้าท์ (Last Ten Blow) ทำอย่างไร?

ถึงแม้ว่าโดยปกติ ช่างทั่วไปจะนับแค่ Last 10 Blow แต่การ ตอกเสาเข็ม ที่คุมงานโดยวิศวกรจริงๆ จะไม่ได้นับแค่ 10 ครั้งสุดท้ายนะครับ เราจะนับการตอกต่อฟุตด้วย ซึ่งโดยปกติจะนับกัน 10 ฟุตหรือประมาณ 3 เมตรนั่นเอง ทีนี้เรามาดูวิธีการนับเสาเข็มแบบเต็มรูปแบบกันครับ

3 ขั้นตอนหน้างานจริงในการนับโบเค้าท์

• 1. ทำเครื่องหมาย: ช่างจะทำสัญลักษณ์ด้วยสีหรือชอล์กบน เสาเข็มเหลี่ยม หรือเสาเข็มไอ ทุกๆ ระยะ 30 เซนติเมตร (1 ฟุต) ประมาณ 10 ครั้งหรือประมาณ 3 เมตรจากปลายเสา (ส่วนท้าย)

• 2. เริ่มนับ: เมื่อเริ่มตอกเสาเข็มเข้าสู่เส้นที่ขีดไว้ ผู้ควบคุมงานจะนับจำนวนครั้งที่ลูกตุ้มจาก ปั้นจั่น ตอกเสาเข็ม กระแทกลงไป จนกว่าขีดที่ทำไว้จะจมหายลงไปในดินทีละขีด

• 3. ลงบันทึก: จดจำนวนครั้งที่นับได้ลงในตาราง เช่น

  • ฟุตที่ 1: 15 ครั้ง

  • ฟุตที่ 2: 20 ครั้ง

เราจะนับแบบนี้ไปเรื่อยๆ จนถึงค่าที่ระบุในรายการคำนวณ หากนับถึงกำหนดตามตัวเลขแล้ว ให้หยุดตอก เช่น จำนวนตอกต่อฟุตที่รายการคำนวณกำหนดไว้คือ 30 ครั้ง เราจะนับไปเรื่อยๆ จนกว่าจะมีช่องใดช่องหนึ่ง ที่นับได้ถึง 30 ครั้ง ให้หยุดตอก โดยไม่จำเป็นต้องตอกต่อจนครบฟุตที่ขีดไว้

เมื่อตอกครบจำนวนต่อฟุตแล้ว ทำสัญลักษณ์ขีดเส้นไว้ที่เสาหรือตุ้มตอก เพื่อดูระยะทรุดตัวของเสาเข็ม เมื่อตอกต่ออีก 10 ครั้ง จากนั้นขีดเส้นอีกเส้น แล้วนำไม้บรรทัดมาวัดระยะทรุดตัว ซึ่งต้องน้อยกว่าที่รายการคำนวณกำหนด เช่น รายการคำนวณกำหนดระยะทรุดตัวที่ 7 ซม. ระยะทรุดตัวที่ได้ ต้องน้อยกว่า 7 ซม. หากระยะทรุดตัวมากกว่า ให้ตอกต่อ

ข้อควรรู้: การนับโบเค้าท์ต้องทำควบคู่ไปกับการควบคุม ระยะยกของลูกตุ้ม (Drop Height) ให้คงที่ตามที่คำนวณไว้ด้วย เพื่อให้แรงกระแทกมีความแม่นยำ ไม่ว่าจะเป็นการตอก เสาเข็มสี่เหลี่ยม หรือเสาเข็มขนาดใหญ่ก็ตาม

สรุป

การทำโบเค้าท์ ไม่ใช่แค่การนับจำนวนครั้งที่ ตอกเสาเข็ม แต่เป็นกระบวนการทางวิศวกรรมที่ช่วยให้เจ้าของบ้านมั่นใจได้ว่า รากฐานของอาคารนั้นตั้งอยู่บนชั้นดินที่แข็งแรงเพียงพอ และคุ้มค่ากับ ราคา ตอกเสาเข็ม ที่จ่ายไปอย่างแน่นอนครับ